Hokus Pokus, Abra Kadabra

Tavşan çıkarılan şapkaAslında sihirbazlık başka şey, illüzyon başka şey; bunu bilmiyor değilim. Lâkin, halk arasında illüzyondan genellikle sihirbazlık, illüzyonistlerden de sihirbaz diye bahsedildiği için ben de yazımda sihirbaz/sihirbazlık kelimelerini tercih ettim. (Aynı kafa karışıklığı sanırım İngilizcede de mevcut; zira, şapkadan tavşan çıkaran adam için magician mı illusionist mi denir emin olamadım; sanırım biri diğerinin yerine geçebiliyor tercihe göre.) Ayrıca, Türkçede konu ile ilgili hokkabaz/hokkabazlıkgöz bağcı/göz bağcılık gibi kelimeler de mevcut.

Sihirbazlık/hokkabazlık sanatının tarihini bilmiyorum ama bu sanatın modern zamanlarda gerek sinema, gerek edebiyat, gerekse de çizgi roman için önemli konulardan biri olduğu şüphe götürmez bir gerçek. Benim bildiğim, sadece 2006’da sihirbazlık konulu en az üç film çevrilmiş. Biri The Illusionist, ikincisi The Prestige. Üçüncüsü ise bizden, Cem Yılmaz imzalı Hokkabaz.

Edebiyat -özellikle fantastik edebiyat- için de önemli temalardan biridir sihirbazlık. Meşhur Yüzüklerin Efendisi üçlemesi ve Harry Potter serisi, konuyla ilgili ilk aklıma gelen örnekler. Yüzüklerin Efendisi’ndeki Gri Gandalf ve Ak Saruman en önemli büyücüler. Bir de Tom Bombadil var ki kitapta önemli bir karakter olmasına rağmen filmde görünmüyor. Harry Potter’deki büyücülerle ilgili ise malumatım yok, zira ne kitabını okudum ne de filmini seyrettim.

Çizgi roman denince de Mandrake‘den bahsetmemek olmaz. Üzerinde siyah frak, sırtında kırmızı pelerin ve başında melon şapkası ile kült bir çizgi kahramandır o ve tüm dünyada yüz binlerce hayranı vardır.

Gelelim meselenin dil ile olan ilgisine. Malumunuz, sihirbaz dediğimiz adam, şapkadan tavşan çıkarmadan yahut elindeki asayı mendile çevirmeden önce garip bazı sözcükler kullanır. Sihirbazlık ile özdeşleşmiş ve sihirbazların, numarayı yapmadan önce, işe teatral bir hava katmak amacıyla söyledikleri kalıplaşmış sözlerdir. O sözü kullandığında bilirsiniz ki bir şeyler ortaya çıkacak ya da bir şeyler yok olacak. Kim hangisini tercih ediyor bilmiyorum ama sözlerden biri hokus pokus, diğeri ise abra kadabra.

Sözün burasında, izahata geçmeden önce, çocukluğumuzun Susam Sokağı’ndaki kukla karakter Hokus Özpokus‘un (ki orijinal ismi Mumfort‘tur) sihirbazlık yaparken kullandığı “hala hoop tereyağlı ballı ekmek” sözünü de anmadan geçemeyeceğim. (İngilizce orijinalinde bu söz “ala peanut butter sandwiches” şeklindeymiş. Bu arada sözün Türkçe çevirisinin de gayet başarılı olduğunu belirteyim.)

Nişanyan’a baktım, hokus pokus için Latince kökenlidir diyor. Latincede hoc est corpus ifadesi kiliselerde ekmeğin kutsanması amacıyla söylenen sözmüş. Fakat nasıl olmuş da dinî literatüre ait bir söz böyle bir evrim geçirmiş, orasını bilmiyorum.

Abra kadabra ise köken itibarıyla daha karışık. Açıkçası her kafadan başka ses çıksa da tüm izahlarda mistik ya da dinî köken bulunmakta. İlk görüş İbranice kökenli olduğu ve bazı hastalıklar için kullanılan Kabbalistik bir şifa sözü olduğu yönünde, aslı ise ha-brachah dever imiş. Bir diğer görüş, abra kadabranın Aramiceden geldiğini ileri sürüyor. “Bu dünya gibi yok ol!” anlamındaki abhadda kedhabhra sözü hastalıkların iyi edilmesinde kullanılıyormuş Aramicenin kullanıldığı diyarlarda. Başka bir görüş ise bu sözün Aramice aslının abra ke’dabra biçiminde olduğunu ve “Söylediğim gibi yaratacağım!” anlamına geldiğini ileri sürüyor.

Her iki söz için başka muhelif rivayetler de var. Ama, gerçek hangisi olursa olsun ikisi de dilin, din ve kültür gibi olgulardan nasıl etkilendiğini göstermesi bakımından enteresan örnekler.

Reklamlar

One thought on “Hokus Pokus, Abra Kadabra

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s